Żydowo ( niemiecka nazwa brzmi Sydow ), wieś położona jest w gminie Polanów, powiecie koszalińskim i województwie zachodniopomorskim.

 

 Geografia – wieś położona jest na dalekim wschodzie Pomorza Zachodniego, na północnym stoku o podłożu morenowym. Żydowo leży na północno – wschodnim Okręgu Jezior Pomorskich i otoczone jest jeziorem niskim i Kamiennym. Dookoła wsi położone są tereny leśne. Wieś leży przy drodze regionalnej nr. 205, na trasie Sławno – Bobolice. Żydowo oddalone jest od Polanowa 10 kilometrów.

 

Historia – data założenia wsi nie jest znana. Wiadomo jest ,że w latach 1257 – 1347 Żydowo było w rekach rodu Swenzonen ( ród Święców ), którzy byli założycielami wielu miast i wsi na Pomorzu.  Święcowie byli również założycielami grodu Polanów na początku XIV wieku. W połowie XIV wieku urodził się von Sydow i można przypuszczać, że nazwa wsi wzięła się od jego nazwiska. W roku 1321 wieś była własnością klasztoru Cystersów, a od roku 1353 należała do zarządu dóbr biskupów Camminer – katolickiej diecezji na Pomorzu. Od roku 1436 Żydowo tak, jak Polanów należało do książąt pomorskich i księcia Bogusława IX. W roku 1460 wieś dostała się pod rządy

Eryka II.  W ciągu następnych stuleci Sydow stanowiła lenno rodziny Lettow z Munchowe i Woedtke.

W wyniku II pokoju toruńskiego w roku 1466 wieś znalazła się na terytorium niemieckim i aż do roku 1772 znajdowała się w obszarze przygranicznym z Polską.

Od XVII wieku wieś posiadała własny kościół, który został zbudowany na drewnianym szkielecie budynku. W ramach reformy administracji Prus Sydow został włączony w obszar powiatu Sławno ( 1815 rok ).

W 1898 roku wieś została przyłączona do kolei wąskotorowej na trasie Schlawe – Pollnow ( Sławno – Polanów ).

Głównym źródłem utrzymania  mieszkańców wsi było rolnictwo – uprawiano ziemniaki, które były sprzedawane w Prusach oraz różne zboża.

W roku 1910 liczba mieszkańców wsi wynosiła 1910, natomiast po I wojnie światowej zmalała o około 100 osób, wzrost zanotowano dopiero w roku 1939 – 1815 mieszkańców.

Pierwsze wzmianki na temat elektrowni wodnej dotyczą roku 1932 – wtedy to zaprojektowano elektrownie, jednak wdrożono ją dopiero w roku 1972.

( Z jeziora Kamiennego poprowadzony został kanał derywacyjny o długości 1300 m. Kanał ma przekrój odwróconego trapezu. Jego początkowy odcinek biegnie w wykopie. Za mostem z szosą Polanów – Bobolice przerzuconym nad kanałem teren opada i woda płynie w nasypie. Przed komorą wlotową do rurociągów kanał się rozszerza, tworząc zbiornik wyrównujący wahania poziomu wody. )

 

W roku 1945 przez Żydowo przeszedł front wschodni, również w tym samym roku wieś została włączona do administracji polskiej.

Do roku 1945 Sydow było wsią powiatową, która obejmowała 30 okolicznych wsi. Również na terenie Sydow był urząd powiatowy, jednak wieś należała do Sadu rejonowego w Polanowie.

Wsie wchodzące w skład powiatu Sydow do roku 1945: Althutte ( polska nazwa Kopaniec ); Stare Kleehof ( Stare Wiatrowo ); Bear Camp ( Głusza ); Eichberg ( Krzewiec ); Elsenthal ( Pyszki );  Ferdinadshof ( Gostomki ); Globnitz ( Głobnica ); Duże Espen Berg ( Osiczno ); Duże Linde ( Lipy ); Grunheide ( Kierzkowo ); Kaminhof ( Kamień ); Małe Espen Berg ( Osiczno );  Małe Linde ( Lipki ); Ludtkenkamp ( Kepiec ); Luisenhof ( Małomierz ); Neuhof ( Samostrzel ); Nowe Kleehof ( Nowe Wiatrowo ); Neumuhle Kamp ( Kepiny ); Neusorge ( Zapłotki ); Pagelsland ( Bagnica ); Pfingstberg ( Czyżewo ); Raderang ( Grabowiec ); Ratzlaffenkamp ( Racław ); Courtyard ( Laki ); Schoningshof ( Zagaje ); Seehof ( Olszynka ); Seekathen ( Piaskowo ); Twelberg ( Chrostowo ); Vorhutte ( Pieczyska ); Wilkenhofe ( Gostkowo ).

Kościół do roku 1945 wieś zamieszkiwały osoby wyznania protestanckiego. Żydowo było osobna parafią, do której została włączona wieś Gołogóra i Chocimino. Parafia ta liczyła w roku 1940 ogółem 2135 członków zgromadzenia, które należało do Kościoła Unii Pruskiej. Proboszczami na przestrzeni wieków byli pruscy pastorzy: Martin Zielonej Górze od roku 1571; George Dumke od 1580; Paul Raske od 1601 roku; Geroge Zuper od 1629 roku; Mikołaj Frobose  w roku 1667; Lawrenec George laski w latach 1667 – 1694; Christian Heinrich Gottschalk 1746 – 1754; Johann Fredrich Moritz 1754 -1791; George Krueger 1792 – 1820; Enghardt Christian Gottlieb 1821 – 1834; Christian Gottfried Mueller 1834 -1847: Otto Ferdinand Hartman 1849 – 1856; Christian Friedrich Tietz 1857 – 1871; Otto Fredrich Jobs 1872 – 1883; Otto Heinrich Stapelfeld 1885 – 1886; Epiphany Ludeke Gottfried 1886 – 1899;  Siegfried Berthold Johannes Jobst Samuel 1900 – 1907; Henry Krockow 1907 – 1926; Karl Gustaw Kirste 1926 – 1935; Peter Bultman 1935 -1945.

 

Kościół po roku 1945 po przejęciu wsi przez administrację polską doszło do rywalizacji pomiędzy Kościołem Ewangelicko – Augsburskim a Kościołem Katolickim w Polsce. Od 13 czerwca 1959 roku Żydowo jako parafia liczyło 2295 członków Kościoła Katolickiego. Do Parafii Żydowo należało 19 miejscowości. Oprócz kościoła parafialnego w Żydowie istnieją dwa kościoły: w Chociminie i Drzewianach, są one powiązane z parafią Żydowo. Parafia Żydowo należy do Dziekanatu Polanów i Diecezji Koszalińsko – kołobrzeskiej.

Nieliczni mieszkańcy wyznania protestanckiego nalezą do kościoła ewangelicko – augsburskiego w Polsce.

Zdjęcia sprzed II wojny światowej

W przedwojennym Sydow było około dziesięciu sklepów spożywczych. Jeden z nich, kupca Lawina uwiecznił nie znany dzisiaj fotograf.

Gościniec, w którym mogli zatrzymać się turyści. W innym miejscu tej witryny jest fotka tego budynku z lat współczesnych – jeszcze niedawno mieścił się tu „kabaret”.

Jednak na całe Pomorze ówczesne Żydowo słynęło z produkcji kos. We wsi działało dziesięć kuźni. Jedna z nich – kuźnia Alberta Dolla.

Wnętrze kuźni Alberta Dolla.

Budynek szkoły. Z lewej część mieszkalna, która obecnie, po pożarze w latach 80., wygląda inaczej. Nad szkołą szybowiec, widok wtedy normalny. Dlaczego?

Nad jeziorem Kwiecko (a wtedy Sydowe) zlokalizowano szkołę szybowcową. Miejsce było akuratne: wysokie wzniesienia nad wodą i lasami tworzyły znakomite warunki do uprawiania i nauki tego sportu.

Umiejscowienie nad samą wodą dolnego jeziora zabudowań szkoły, dawało możliwość atrakcyjnego spędzenia czasu wolnego od zajęć przy latających maszynach.

Aby uczyć się tego sportu do Żydowa zjeżdżali młodzi ludzie z całego Pomorza i nie tylko.

Tak przed 2. wojną światową wyglądały okolice dolnego jeziora w miejscu, w którym dzisiaj stoi elektrownia.

Jezioro Sydowe (dzisiaj Kwiecko) i wyspa, na której ponoć można znaleźć stare miejsca pochówku praprapramieszkańców tych ziem.

Uwagę zwraca zupełny brak lasów.

Zdjęcie założenia dworskiego, wykonane w latach dwudziestych ubiegłego wieku.
Czy poznajecie to miejsce?

I jeszcze jeden budynek z tamtych czasów. Również stoi do dzisiaj.

Do Żydowa docierała kolej. Pociągami wąskotorowymi można było dojechać do Polanowa, Sławna, Koszalina.
Historia kolei w Polanowie jest ciekawa i doczekała się osobnego serwisu.

Jadąc kolejką do Polanowa, przejeżdżało się obok leśniczówki Chocimino. Po remoncie kilka lat temu, zyskała ona nowe oblicze.

Nad jeziorem Bobanzin (Bobięcińskim) istniał obóz młodzieżowy.

Żydowo na starej fotografii:

Most z roku około 937.

 

Cmentarzyska kurhanowe w okolicy Żydowa z okresu X – XI wieku

Jeziora na terenie Żydowo:

Jezioro Kamienne ( górne )

 Jezioro Kamienne ( górne ) jest jeziorem polodowcowym, nie posiadającym żadnych dopływów. Na starej przedwojennej mapie zaznaczone jest jako Kamin – See. Po wybudowaniu elektrowni woda z tego jeziora zaczęła być wykorzystywana energetycznie. Przy pracy elektrowni pełną mocą, poziom wody w górnym zbiorniku obniża się 90 cm/h, natomiast przy pompowaniu wody do góry wzrasta około 50 cm/h. Jezioro jest bardzo atrakcyjne turystycznie.

Jezioro Kwiecko ( dolne )

Na starej przedwojennej mapie zaznaczone jest jako Nieden. Przez dolne jezioro Kwiecko przepływa rzeka Radew, która jest naturalnym regulatorem bilansu wodnego, układu dwóch jezior i elektrowni. U wypływu rzeki Radew z jeziora postawiono zaporę z regulowanym jazem. Przymykanie i otwieranie tego jazu umożliwia utrzymanie ścisle określonych poziomów wody w obu jeziorach. Od ilości wody w jeziorach zależy wielkość tzw. Spadu czyli odległości ( w pionie ) między lustrami wody obydwu zbiorników, a to z kolei ma wpływ na wielkość oddawanej mocy przez generatory. Zimą ze względu na duże ruchy lustra wody i ciągłe mieszanie się ze sobą warstw cieplejszych, jeziora nie zamarzają całkowicie. Lód przykrywa jedynie zachodnią część jeziora dolnego ( za wyspą ) oraz środkową część jeziora górnego.

Powyższe opracowanie udostępniła Pani Daria Kowalik